SÜNNETİMİZSÜNNET VE HADİS KÜTÜPHANESİ
es-Sünenü'l-Kübrâ › Kitâb 64 · Kadılık Âdâbı › Bâb 20Konum
KİTÂBLAR (71)
  1. 1Tahâret1487
  2. 2Hayız208
  3. 3Namaz3935
  4. 4Cuma440
  5. 5Korku Namazı121
  6. 6Bayram Namazları178
  7. 7Küsûf (Tutulma) Namazı84
  8. 8Yağmur Duası (İstiskâ)124
  9. 9Cenâzeler723
  10. 10Zekât667
  11. 11Oruç712
  12. 12Hac1812
  13. 13Alım Satım809
  14. 14Rehin49
  15. 15İflâs54
  16. 16Hacr (Kısıtlama)52
  17. 17Sulh42
  18. 18Havâle5
  19. 19Kefâlet (Damân)27
  20. 20Ortaklık12
  21. 21Vekâlet15
  22. 22İkrar21
  23. 23Âriyet (Ödünç Eşya)26
  24. 24Gasp60
  25. 25Şuf'a51
  26. 26Kırâz (Mudârebe)16
  27. 27Müsâkât14
  28. 28Kira (İcâre)61
  29. 29Müzâraa83
  30. 30Ölü Toprağı İhyâ119
  31. 31Vakıf54
  32. 32Hibeler116
  33. 33Buluntu Mal (Lukata)123
  34. 34Mîrâs (Ferâiz)360
  35. 35Vasiyetler150
  36. 36Emanet (Vedîa)21
  37. 37Fey ve Ganimetin Taksimi409
  38. 38Sadakaların Taksimi153
  39. 39Nikâh1054
  40. 40Mehir371
  41. 41Eşler Arası Nöbet ve Nüşûz131
  42. 42Hul' ve Talâk296
  43. 43Ric'at56
  44. 44Îlâ33
  45. 45Zıhâr48
  46. 46Liân84
  47. 47İddet235
  48. 48Süt Emzirme84
  49. 49Nafakalar422
  50. 50Diyetler303
  51. 51Kasâme98
  52. 52Bâğîlerle Savaş290
  53. 53Mürted85
  54. 54Had Cezâları255
  55. 55Hırsızlık161
  56. 56İçkiler ve Cezası360
  57. 57Siyer902
  58. 58Cizye236
  59. 59Av ve Kesilen Hayvanlar139
  60. 60Kurbanlar722
  61. 61Yarış ve Atıcılık78
  62. 62Yeminler275
  63. 63Adaklar62
  64. 64Kadılık Âdâbı369
  65. 65Şâhitlikler696
  66. 66Dâvâ ve Deliller106
  67. 67Köle Azâdı113
  68. 68Velâ98
  69. 69Müdebber68
  70. 70Mükâteb166
  71. 71Ümmü'l-Veledlerin Azâdı55
BÂBLAR — Kadılık Âdâbı (64)
  1. 1Adaletle hükmeden ve hakkı yerine getiren kimsenin faziletiبابُ فضلِ مَنِ ابتُلِىَ بشَئٍ مِنَ الأعمالِ فقامَ فيه بالقِسطِ وقَضَى بالحَقِّ
  2. 2İnsanların işlerini yürüten ve eziyetlerine sabreden güçlü müminin faziletiبابُ فضلِ المُؤمِنِ القَوِىِّ الَّذِى يَقومُ بأمرِ النّاسِ ويَصبِرُ على أذاهُم
  3. 3Kaza ve diğer yönetici işlerinin emr-i bi'l-ma'rûf ve nehy-i ani'l-münkerden sayılmasıبابُ ما يُستَدَلُّ به على أن القَضاءَ وسائرَ أعمالِ الوُلاةِ مِمّا يَكونُ أمرًا بمَعروفٍ أو نَهيًا عن مُنكَرٍ مِن فُروضِ الكِفاياتِ
  4. 4Kendisinde zayıflık gören veya görevini başkasına bırakmayı düşünen kimsenin emirliği istemesinin mekruh olmasıبابُ كَراهيَةِ الإمارَةِ وكِراهيَةِ تَوَلِّي أعمالِها لمن رأى مِن نَفسِه ضَعفًا أو رأى فرضَها عنه بغَيِره ساقِطًا
  5. 5Emirlik ve kadılığı istemenin mekruh olması, bunlara hırs göstermenin ve acele etmenin mekruh olması, bunlara istemeden getirildiğinde işin daha kolay ve kurtuluşa daha yakın olmasıبابُ كَراهيَةِ طَلَبِ الإمارَةِ والقَضاءِ، وما يُكرَهُ مِنَ الحِرصِ عَلَيهِما والتَّسَرُّعِ إلَيهِما، وأنَّه إذا ابتُلِي بهِما عن غَيِر مَسألَةٍ كان الأمرُ أسهَلَ، وإِلَى النَّجاةِ أقرَبَ
  6. 6Kadının, halkın önünde perde olmaksızın ve şehrin ortasında hüküm vermesinin müstehap olmasıبابُ ما يُستَحَبُّ لِلقاضِي مِن أن يَقضِيَ في مَوضِعٍ بارِزٍ لِلنّاسِ لا يَكونُ دونَه حِجابٌ، وأن يَكونَ مُتَوَسِّطَ المِصرِ
  7. 7Hüküm verme zamanı dışında ve hüküm verme zamanında kalabalıktan korkarsa perde arkasında olmanın ruhsatıبابُ الرُّخصَةِ في الاحتِجابِ في غَيِر وقتِ القَضاءِ، وفي وقتِ القَضاءِ إذا خَشِي الازدِحامَ عَلَيهِ
  8. 8Kadının, hükmünü mescitte vermemesinin müstehap olmasıبابُ ما يُستَحَبُّ لِلقاضِي مِن ألَّا يَكونَ قَضاؤُه في المَسجِدِ
  9. 9Hükümde dikkatli olmaبابُ التَّثَبُّتِ في الحُكمِ
  10. 10Öfkeli iken hüküm vermemekبابٌ: لا يَقضِي وهو غَضبانُ
  11. 11Kadının ancak tok ve suya doymuşken hüküm vermesiبابٌ: لا يَقضِي القاضِي إلَّا وهو شَبعانُ رَيّانُ
  12. 12Kadının öfkeliyken hüküm verip doğruya isabet etmesiبابُ القاضِي يَقضِي في حالِ غَضَبِه فوافَقَ الحَقَّ
  13. 13Kadının alışveriş yapmasının, ailesine ve malına bakmasının mekruh olması, çünkü bu onun zihnini meşgul ederبابُ ما يُكرَهُ لِلقاضِي مِنَ الشِّراءِ والبَيعِ والنَّظَرِ في النَّفَقَةِ على أهلِه وفي ضَيعَتِه لِئَلا يَشغَلَ فهمَه
  14. 14Kadının ve yöneticinin, alışveriş işlerini güvenilir ve tanınmamış birine devretmesinin müstehap olması, kayırmaktan korkarakبابُ ما يُستَحَبُّ لِلقاضِي والوالِي مِن أن يوَلِّي الشِّراءَ له والبَيعَ رَجُلًا مأمونًا غَيرَ مَشهورٍ بأنَّه يَبيعُ له خَوفَ المُحاباةِ
  15. 15Kadının davet edildiğinde düğüne gitmesi, hastaları ziyaret etmesi ve cenazelere katılmasıبابٌ: القاضِي يأتِي الوَليمَةَ إذا دُعِي لها، ويَعودُ المَرضَى، ويَشهَدُ الجَنائزَ
  16. 16Kadının, taraflardan birinin inatçılığını fark ettiğinde onu bundan men etmesiبابٌ: القاضِي إذا بانَ له مِن أحَدِ الخَصمَيِن اللَّدَدُ نَهاه عَنهُ
  17. 17Yönetici ve kadının istişare etmesiبابُ مُشاوَرَةِ الوالِي والقاضِي في الأمرِ
  18. 18İstişare yeriبابُ مَوضِعِ المُشاوَرَةِ
  19. 19Kiminle istişare edilirبابُ مَن يُشاوِرُ
  20. 20Kadının hüküm verirken ve müftünün fetva verirken dayanacağı şeyler, çağdaşlarından birine taklit etmesinin ve istihsan ile hüküm vermesinin caiz olmamasıبابُ ما يَقضِي به القاضِي ويُفتِي به المُفتِي، وأنه غَيرُ جائزٍ له أن يُقَلِّدَ أحَدًا مِن أهلِ دَهرِه، ولا أن يَحكُمَ أو يُفتِي بالاِستِحسانِ
  21. 21Cahillikle fetva veren veya hüküm verenin günahıبابُ إثمِ مَن أفتَى أو قَضَى بالجَهلِ
  22. 22Yöneticinin, kadılık işini bir kadına, fasık veya cahil birine vermemesiبابٌ: لا يوَلِّي الوالِي امرأةً ولا فاسِقًا ولا جاهِلًا أمرَ القَضاءِ
  23. 23Hakimin içtihad edebileceği konularda içtihad etmesi ve içtihad ehliyetine sahip olmasıبابُ اجتِهادِ الحاكِمِ فيما يَسوغُ فيه الاجتِهادُ وهو مِن أهلِ الاجتِهادِ
  24. 24İçtihad edip sonra içtihadının bir nas veya icma ile çeliştiğini görenin, bunu kendine ve başkasına geri çevirmesiبابٌ: مَنِ اجتَهَدَ ثُمَّ رأى أن اجتِهادَه خالَفَ نَصًّا أو إجماعًا أو ما في مَعناه رَدَّه على نَفسِه وعَلَى غَيِرهِ
  25. 25Hakimlerden birinin içtihad edip sonra içtihadının veya başkasının içtihadının değişmesi, içtihad edilebilecek konularda verdiği hükmün geri alınmamasıبابُ مَنِ اجتَهَدَ مِنَ الحُكّامِ ثُمَّ تَغَيَّرَ اجتِهادُه أوِ اجتِهادُ غَيِره فيما يَسوغُ فيه الاجتِهادُ، لَم يُرَدَّ ما قَضَى به
  26. 26Kadının, şahitleri yalan yere şahitlik yapmanın büyük günah ve ağır yük olduğunu hatırlatarak uyarması ve korkutmasıبابُ وعظِ القاضِي الشُّهودَ وتَخويفِهِم وتَعريفِهِم عِندَ الرّيبَةِ بما في شَهادَةِ الزّورِ مِن كَبيِر الإثمِ وعَظيمِ الوِزرِ
  27. 27Kadının, şahitlerin durumlarını sormasıبابُ مَسألَةِ القاضِي عن أحوالِ الشُّهودِ
  28. 28Kadının, tezkiye edenlerin tezkiyesine ve cerhine dayanmasıبابُ اعتِمادِ القاضِي على تَزكيةِ المُزَكّينَ وجَرحِهِم
  29. 29Tezkiye edenlerin sayısıبابُ عَدَدِ المُزَكّينَ
  30. 30Adaleti sabit olan birinin cerh edilmesinin kabul edilmemesi, ancak cerh sebebinin açıklanmasıylaبابٌ: لا يُقبَلُ الجَرحُ فيمَن ثَبَتَت عَدالَتُه إلا بأن يَقِفَه على ما يَجرَحُه بهِ
  31. 31Tezkiye ifadesinde ne denileceğiبابُ ما يقولُ في لَفظِ التَّعديلِ
  32. 32Soru sormak için başvurulacak kişinin, derin ve eski bir bilgiye sahip olması gerektiğiبابٌ: مَن يَرجِعُ إلَيه في السُّؤالِ يَجِبُ أن تَكونَ مَعرِفَتُه باطِنَةً مُتَقادِمَةً
  33. 33Katip edinmeبابُ اتِّخاذِ الكُتّابِ
  34. 34Halkın işlerini yürütecek katibin, adil, akıllı, fakih ve tamahkarlıktan uzak olması gerektiğiبابٌ: لا يَتَّخِذُّ كاتِبًا لأمورِ النَّاسِ حَتَّى يَجمَعَ أنْ يَكونَ عَدلًا عاقِلًا فقيهًا بَعيدًا مِنَ الطَّمَعِ
  35. 35Kadının ve yöneticinin, zimmet ehli bir katip edinmemesi ve zimmet ehli birini Müslümanlara üstün kılacak bir yere koymaması gerektiğiبابٌ: لا يَنبَغِي للقاضِي ولا للوالِي أن يَتَّخِذَ كاتِبًا ذِمِّيًّا، ولا يَضَعَ الذِّمِّيَّ في مَوضِعٍ يَتَفَضَّلُ فيه مُسلِمًا
  36. 36Kadının kadıya, kadının emire ve emirin kadıya yazmasıبابُ كِتابِ القاضِي إلى القاضِي والقاضِي إلى الأميِر والأميِر إلى القاضِي
  37. 37Kitabın mühürlenmesiبابُ خَتمِ الكِتابِ
  38. 38Kitabın okunmasında ihtiyatlı davranmak, şahit tutmak ve mühürlemek ki tahrif edilmesinبابُ الاحتياطِ في قِراءَةِ الكِتابِ والإِشهادِ عَلَيه وخَتمِه لِئَلَّا يُزَوَّرَ عَلَيهِ
  39. 39Kişinin yazıda kendisiyle başlamasıبابٌ: الرَّجُلُ يَبدأُ بنَفسِه في الكِتابِ
  40. 40Mektuba muhataptan başlamak ve nasıl yazılacağıبابُ مَن بَدأ بالمَكْتوبِ إلَيه وكَيفَ يَكتُبُ
  41. 41Ehl-i Kitap'a nasıl yazılacağıبابُ كَيفَ يَكتُبُ إلَى أهلِ الكِتابِ
  42. 42Kadı bir konuda hüküm verir ve hüküm verilen kişiye bir belge yazarبابُ القاضِي يَحكُمُ بشَئٍ فيَكتُبُ للمَحكومِ له بمَسألَتِه كِتابًا
  43. 43Kadı bir konuda hüküm verir ve kendisine şahit tutarبابُ القَاضِي يَحكُمُ بشَيءٍ فَيُشهِدُ عَلى نَفسِه بما حَكَمَ بهِ
  44. 44Bölüşümبابُ القِسمَةِ
  45. 45Bölüşüm yapanların ücretleri hakkında gelenlerبابُ ما جاءَ في أجرِ القُسّامِ
  46. 46Bölüşülemeyen şeylerبابُ ما لا يَحتَمِلُ القِسمَةَ
  47. 47Kadı'nın hükümde adil olması ve adaletin gerekliliğiبابُ إنصافِ القاضِي في الحُكم، وما يَجِبُ عَلَيه مِنَ العَدلِ فيه
  48. 48Tarafların huzura kabulünde adalet, dinleme ve her birine delillerini sunma fırsatı verme, onlara iyi davranmaبابُ إنصافِ الخَصمَيِن في المَدخَلِ عَلَيه، والاستِماعِ مِنهُما، والإنصاتِ لِكُلِّ واحِدٍ مِنهُما حَتَّى تَنفَدَ حُجَّتُه، وحُسنِ الإقبالِ عَلَيهِما
  49. 49Kadı tarafları azarlamazبابٌ: القاضِي لا يَنهَرُ الخَصمَيِن
  50. 50Kadı tarafların birbirlerinin onuruna saldırmasını engellerبابٌ: القاضِي يَكُفُّ كُلَّ واحِدٍ مِنَ الخَصمَيِن عن عِرضِ صاحِبِهِ
  51. 51Kadı'nın taraflar önünde oturduğunda söyleyeceğiبابُ ما يقولُ القاضِي إذا جَلَسَ الخَصمانِ بَيَن يَدَيهِ
  52. 52Kadı'nın taraflardan birini misafir etmemesi, ancak diğeri de onunla birlikte olursaبابٌ: لا يَنبَغِي لِلقاضِي أن يُضيفَ الخَصمَ إلّا وخَصمُه مَعَه
  53. 53Kadı hediye kabul etmezبابٌ: لا يَقبَلُ مِنه هَديَّةً
  54. 54Rüşvet almanın ve hak iptali için vermenin yasaklanmasıبابُ التَّشديد في أخذِ الرِّشوَةِ وفِي إعطائها على إبطَالِ حَقٍّ
  55. 55Kişinin kendisini veya malını haksızlıktan korumak veya hakkını almak için rüşvet vermesiبابُ مَن أعطاها ليَدفَعَ بها عن نَفسِه أو مالِه ظُلمًا أو يأخُد بها حَقًّا
  56. 56Kadı'nın insanları sırayla kabul etmesiبابٌ: القاضِي يُقَدِّمُ النّاسَ الأوَّلَ فالأوَّلَ
  57. 57Bir hakimin hükmüne davet edilen kişiبابُ مَن دُعِي إلَى حُكمِ حاكِمٍ
  58. 58Kadı'nın, şahitliği ancak karşı tarafın huzurunda kabul etmesi ve gıyabında hüküm vermemesiبابٌ: القاضِي لا يَقبَلُ شَهادَةَ الشَّاهِدِ إلّا بمَحضَرٍ مِنَ الخَصمِ المَشهودِ عَلَيه، ولا يَقضِي على الغائبِ
  59. 59Gıyabında hüküm vermeyi caiz görenlerبابُ مَن أجازَ القَضاءَ على الغائبِ
  60. 60Yalancı şahitlik yapanlara ne yapılacağıبابُ ما يُفعَلُ بشاهِدِ الزّورِ
  61. 61Kadı'nın kendi bilgisiyle hüküm verebileceğini söyleyenlerبابُ مَن قال: لِلقاضِي أن يَقضِي بعِلمِهِ
  62. 62Kadı'nın kendi bilgisiyle hüküm veremeyeceğini söyleyenlerبابُ مَن قال: لَيسَ لِلقاضِي أن يَقضِي بعِلمِهِ
  63. 63Kadı kendi lehine hüküm vermezبابٌ: القاضِي لا يَحكُمُ لِنَفسِهِ
  64. 64Tahkim hakkında gelenlerبابُ ما جاءَ في التَّحكيمِ

es-Sünenü'l-Kübrâ 20373

Kadılık Âdâbı
Bu eserin Türkçe çevirisi henüz hazırlanmadı; hadisler Arapça aslıyla okunabilir. Katkıda bulun
BÂB (20)
Kadının hüküm verirken ve müftünün fetva verirken dayanacağı şeyler, çağdaşlarından birine taklit etmesinin ve istihsan ile hüküm vermesinin caiz olmaması
بابُ ما يَقضِي به القاضِي ويُفتِي به المُفتِي، وأنه غَيرُ جائزٍ له أن يُقَلِّدَ أحَدًا مِن أهلِ دَهرِه، ولا أن يَحكُمَ أو يُفتِي بالاِستِحسانِ
حدثنا أبو طاهِرٍ الفقيهُ إملاءً وقِراءَةً، أنبأنا أبو حامِدِ ابنُ بلالٍ، حدثنا يَحيَى بنُ الرَّبيعِ المَكِّيُّ، حدثنا سفيانُ، عن إدريسَ الأودِيِّ قال: أخرَجَ إلَينا سعيدُ بن أبي بُردَةَ كِتابًا فقالَ: هذا كِتابُ عُمَرَ إلَى أبي موسَى. فذَكَرَ الحديثَ قال فيه: الفَهمَ الفَهمَ فيما يَختَلِجُ في صَدرِكَ ممّا لَم يَبلُغْكَ في القُرآنِ والسُّنَّةِ، فتَعَرَّفِ الأمثالَ والأشباهَ، ثُمَّ قِسِ الأُمورَ عِندَ ذَلِكَ، واعمِدْ إلَى أحَبِّها إلَى اللهِ وأشبَهِها فيما تُرَى.
KAYNAK
es-Sünenü'l-Kübrâ, Kitâb 64 (Kadılık Âdâbı), Bâb 20, Hadis no. 20373
sunnetimiz.com/beyhaki:20373